สมุนไพรในตำรับที่จดแจ้งได้
ขิง
Ginger
Zingiber officinale Roscoe
- วงศ์
- วงศ์ขิง (Zingiberaceae)
- ส่วนที่ใช้
- เหง้า
- ชื่อเครื่องยา
- Zingiberis Officinalis Rhizoma
- ในประกาศ
- อยู่ใน 82 ตำรับที่จดแจ้งได้ (32 ตำรับเป็นแคปซูล)
ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย (THP)
สารสำคัญและเกณฑ์คุณภาพของขิง
สรุปจากบท Ginger ในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย ของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ซึ่งใช้เป็นเกณฑ์ตรวจวัตถุดิบเหง้าแห้ง
ตำราไม่ได้กำหนดปริมาณสารสำคัญขั้นต่ำสำหรับสมุนไพรตัวนี้ ใช้เกณฑ์คุณภาพวัตถุดิบด้านล่างในการตรวจรับ
องค์ประกอบสำคัญ
- โอลีโอเรซิน (oleoresin) ส่วนใหญ่เป็น gingerols, shogaols และน้ำมันหอมระเหย
- น้ำมันหอมระเหย มี zingiberene, borneol, geraneol เป็นต้น
- อื่น ๆ กรดไขมัน และแป้ง
เกณฑ์คุณภาพวัตถุดิบ
| สิ่งแปลกปลอม | ไม่เกิน 2.0% w/w |
| เถ้ารวม | ไม่เกิน 10.0% w/w |
| เถ้าที่ละลายในน้ำ | ไม่น้อยกว่า 3.0% w/w |
| เถ้าที่ไม่ละลายในกรด | ไม่เกิน 1.0% w/w |
| สารสกัดที่ละลายในน้ำ | ไม่น้อยกว่า 13.0% w/w |
| น้ำมันหอมระเหย | ไม่น้อยกว่า 0.8% v/w |
การเก็บรักษา: เก็บในภาชนะปิดสนิท ควรเป็นโลหะหรือแก้ว ป้องกันแสง ในที่เย็นและแห้ง
ที่มา: Thai Herbal Pharmacopoeia กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ (ฉบับออนไลน์ เข้าถึง 21 ต.ค. 2569)อ่านบทเต็มใน THP
ตำรับที่ใช้ขิง
82 ตำรับที่มีขิงเป็นส่วนประกอบ
กดชื่อตำรับเพื่อดูสูตร ขนาดและวิธีใช้ และข้อความบนฉลากตามประกาศ
- ยาขิงบรรเทาอาการท้องอืด ขับลม แน่นจุกเสียด ป้องกันและบรรเทาอาการคลื่นไส้ อาเจียน ที่มีสาเหตุจากการเมารถ เมาเรือ ป้องกันอาการคลื่นไส้ อาเจียน หลังการผ่าตัด
- ขิงมีส่วนช่วยลดอาการที่เกิดจากสภาวะอาหารไม่ย่อย
- ยาประสะไพลบรรเทาอาการปวดประจำเดือน · แก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ · ขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร · แก้จุกเสียด
- ยาไฟประลัยกัลป์ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาปราบชมพูทวีปบรรเทาอาการหวัดในระยะแรก และอาการที่เกิดจากการแพ้อากาศ
- ยาปลูกไฟธาตุปลูกไฟธาตุให้โลหิตงาม ถ้าไม่มีระดูให้มีระดูมา ถ้าแม่ลูกอ่อนรับประทานมีน้ำนมมาก
- ยาประสะกะเพราบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- ยาธาตุบรรจบบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ บรรเทาอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระไม่เป็นมูกหรือมีเลือดปน และท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้
- ยาวิสัมพยาใหญ่บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- ยามันทธาตุบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้ธาตุไม่ปกติ
- ยาธรณีสันฑะฆาตแก้กษัยเส้น เถาดาน ท้องผูก
- ยาประสะกานพลูบรรเทาอาการปวดท้อง จุกเสียด แน่นเฟ้อจากอาหารไม่ย่อย เนื่องจากธาตุไม่ปกติ
- ยาไฟห้ากองขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาริดสีดวงมหากาฬบรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก
- ยาเลือดงามบรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยให้ประจำเดือนมาปกติ แก้มุตกิด
- ยาแก้กษัยดานบรรเทาอาการท้องผูก ช่วยขับลม สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการท้องผูกเรื้อรัง ท้องแข็งเป็นดาน จุกเสียดแน่น
- ยาฝนแสนห่าสิงคาทิจรลดน้ำมูกในผู้ป่วยที่เป็นหวัด ซึ่งไม่มีอาการไข้
- ยาบำรุงธาตุหลังฟื้นไข้บำรุงธาตุหลังฟื้นจากไข้ บำรุงไฟธาตุ เจริญอาหาร
- ยาเบญจกูลบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
- ยาเบญจธาตุขับลม บำรุงธาตุ เจริญอาหาร
- ยาธาตุสำเร็จขับลม แก้ปวดท้อง จุกเสียด แน่นท้อง
- ยาเบญจอำมฤตถ่ายอุจจาระธาตุพิการและชำระเมือกมันในลำไส้
- ยาประสะผลสมอไทยแก้ลมพานไส้ แก้ท้องผูกเป็นพรรดึก
- ยาประสะว่านนางคำขับน้ำคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่ในสตรีหลังคลอด (ขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต) · กรณีใช้ในสรรพคุณ “ขับโลหิตและน้ำคาวปลาในสตรีหลังคลอด” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร ขายเฉพาะให้กับสถานพยาบาล
- ยาบำรุงโลหิตบำรุงโลหิต
- ยาแก้ริดสีดวงลำไส้แก้ริดสีดวงลำไส้ที่มีอาการท้องเสียบ่อย มีลมออกมามากขณะถ่าย บางครั้งมีมูกปน ทำให้รู้สึกอ่อนเพลีย
- ยาแก้ริดสีดวงจมูก สูตร 2แก้ริดสีดวงจมูก
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ยาปะโตลาธิคุณแก้ไข้เพื่อกำเดาและเสมหะ แก้ไข้จับวันเว้นวัน
- ตรีกฏุกมีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด และมีส่วนช่วยลดอาการที่เกิดจากสภาวะอาหารไม่ย่อย
- ตรีสัตตกุลามีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด
- ตำรับสมุนไพรช่วยขับลมมีส่วนช่วยในการขับลม
- ยาประสะไพลแก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ · บรรเทาอาการปวดประจำเดือน · ขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร · แก้จุกเสียด
- ยาประสะไพลแก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ · บรรเทาอาการปวดประจำเดือน · ขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร · แก้จุกเสียด
- ยาประสะไพลแก้ระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ · บรรเทาอาการปวดประจำเดือน · ขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร · แก้จุกเสียด
- ยาหอมอินทจักร์แก้ลมบาดทะจิต แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ลมจุกเสียด
- ยาหอมอินทจักร์แก้ลมบาดทะจิต แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ลมจุกเสียด
- ยาไฟประลัยกัลป์ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาไฟประลัยกัลป์ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาปราบชมพูทวีปบรรเทาอาการหวัดในระยะแรก และอาการที่เกิดจากการแพ้อากาศ
- ยาปลูกไฟธาตุปลูกไฟธาตุให้โลหิตงาม ถ้าไม่มีระดูให้มีระดูมา ถ้าแม่ลูกอ่อนรับประทานมีน้ำนมมาก
- ยาประสะกะเพราบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- ยาประสะกะเพราบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- ยากำลังราชสีห์ สูตร 1บำรุงโลหิต
- ยากำลังราชสีห์ สูตร 2บำรุงโลหิต บำรุงร่างกาย
- ยาแก้ตานซางแก้อาการท้องเสีย ถ่ายเป็นมูกเลือด อันเนื่องจากซางฝ้าย และตานซาง
- ยาธาตุบรรจบบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ บรรเทาอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระไม่เป็นมูกหรือมีเลือดปน และท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้
- ยาธาตุบรรจบบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ บรรเทาอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระไม่เป็นมูกหรือมีเลือดปน และท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้
- ยาหอมนวโกฐแก้ลมวิงเวียน คลื่นเหียน อาเจียน (ลมจุกแน่นในอก) ในผู้สูงอายุ แก้ลมปลายไข้ (หลังจากฟื้นไข้แล้ว ยังมีอาการ เช่น คลื่นเหียน วิงเวียน เบื่ออาหาร ท้องอืด และอ่อนเพลีย)
- ยาวิสัมพยาใหญ่บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
- ยามันทธาตุบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้ธาตุไม่ปกติ
- ยาธรณีสันฑะฆาตแก้กษัยเส้น เถาดาน ท้องผูก
- ยาประสะกานพลูบรรเทาอาการปวดท้อง จุกเสียด แน่นเฟ้อจากอาหารไม่ย่อย เนื่องจากธาตุไม่ปกติ
- ยาไฟห้ากองขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาไฟห้ากองขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาขับน้ำคาวปลาหลังคลอดขับน้ำคาวปลาช่วยให้มดลูกเข้าอู่
- ยาเลือดงามบรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยให้ประจำเดือนมาปกติ แก้มุตกิด
- ยาแก้กษัยดานบรรเทาอาการท้องผูก ช่วยขับลม สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการท้องผูกเรื้อรัง ท้องแข็งเป็นดาน จุกเสียดแน่น
- ยาฝนแสนห่าสิงคาทิจรลดน้ำมูกในผู้ป่วยที่เป็นหวัด ซึ่งไม่มีอาการไข้
- ยาบำรุงธาตุหลังฟื้นไข้บำรุงธาตุหลังฟื้นจากไข้ บำรุงไฟธาตุ เจริญอาหาร
- ยาบำรุงธาตุหลังฟื้นไข้บำรุงธาตุหลังฟื้นจากไข้ บำรุงไฟธาตุ เจริญอาหาร
- ยาเบญจกูลบรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
- ยาเบญจธาตุขับลม บำรุงธาตุ เจริญอาหาร
- ยาธาตุสำเร็จขับลม แก้ปวดท้อง จุกเสียด แน่นท้อง
- ยาแก้ไอไม่มีเสมหะ สูตร 1แก้ไอที่ไม่มีเสมหะ คอแห้ง เสียงแห้ง
- ยาแก้ไอไม่มีเสมหะ สูตร 2แก้ไอ ระคายคอ เสียงแห้ง
- ยาแก้ไอไม่มีเสมหะ สูตร 3แก้ไอที่ไม่มีเสมหะ
- ยาประสะผลสมอไทยแก้ลมพานไส้ แก้ท้องผูกเป็นพรรดึก
- ยาประสะน้ำนมประสะน้ำนม บำรุงน้ำนม (ขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต) · กรณีใช้ในสรรพคุณ “รับประทานแปรน้ำนมร้ายให้เป็นดี ในกรณีน้ำนมมีกลิ่นคาว มีกลิ่นเหม็น ดั่งสาบแพะ” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายเฉพาะให้กับสถานพยาบาล
- ยาประสะว่านนางคำขับน้ำคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่ในสตรีหลังคลอด (ขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต) · กรณีใช้ในสรรพคุณ “ขับโลหิตและน้ำคาวปลาในสตรีหลังคลอด” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร ขายเฉพาะให้กับสถานพยาบาล
- ยาบำรุงโลหิตบำรุงโลหิต
- ยาริดสีดวงทางเดินปัสสาวะแก้ริดสีดวงทางเดินปัสสาวะ ซึ่งทำให้มีอาการปัสสาวะขัด ปัสสาวะเป็นเลือดหรือเป็นหนอง
- ยาแก้ริดสีดวงลำไส้แก้ริดสีดวงลำไส้ที่มีอาการท้องเสียบ่อย มีลมออกมามากขณะถ่าย บางครั้งมีมูกปน ทำให้รู้สึกอ่อนเพลีย
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ยาปะโตลาธิคุณแก้ไข้เพื่อกำเดาและเสมหะ แก้ไข้จับวันเว้นวัน
- ยาปะโตลาธิคุณแก้ไข้เพื่อกำเดาและเสมหะ แก้ไข้จับวันเว้นวัน
- ตรีกฏุกมีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด และมีส่วนช่วยลดอาการที่เกิดจากสภาวะอาหารไม่ย่อย
- ตรีกฏุกมีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด และมีส่วนช่วยลดอาการที่เกิดจากสภาวะอาหารไม่ย่อย
- ตรีสัตตกุลามีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด
- ตรีสัตตกุลามีส่วนช่วยในการขับลมและลดอาการท้องอืด
- ตำรับสมุนไพรช่วยขับลมมีส่วนช่วยในการขับลม
ศักยภาพการพัฒนา
ต่อยอดขิงเป็นผลิตภัณฑ์กับกลุ่ม TIBD
อยู่ในตำรับที่จดแจ้งได้82 ตำรับ2 ตำรับเป็นสมุนไพรเดี่ยว
เกณฑ์คุณภาพวัตถุดิบตาม THP6 หัวข้อใช้ตรวจรับวัตถุดิบก่อนผลิต
สารสำคัญที่ตำรากำหนดปริมาณไม่กำหนดตรวจคุณภาพด้วยเกณฑ์วัตถุดิบ
ต่อยอดได้ 3 ทาง 1ยื่นจดแจ้งตามตำรับ2ปรับสูตรแล้วยื่นแจ้งรายละเอียด3พัฒนาเป็นยาพัฒนาจากสมุนไพร (ข.) หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพ (ค.)ดูเส้นทางต่อยอด