สมุนไพรในตำรับที่จดแจ้งได้
กระชาย
Fingerroot
Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.
- วงศ์
- วงศ์ขิง (Zingiberaceae)
- ส่วนที่ใช้
- รากและเหง้า
- ชื่อเครื่องยา
- Boesenbergiae Rotundae Radix et Rhizoma
- ชื่ออื่น
- กะชาย, ขิงซาย, ขิงแคง, ละแอน, หัวชาย
- ในประกาศ
- อยู่ใน 23 ตำรับที่จดแจ้งได้ (6 ตำรับเป็นแคปซูล)
ตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย (THP)
สารสำคัญและเกณฑ์คุณภาพของกระชาย
สรุปจากบท Fingerroot ในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย ของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ซึ่งใช้เป็นเกณฑ์ตรวจวัตถุดิบรากและเหง้าแห้ง
สารสำคัญที่ตำรากำหนดปริมาณขั้นต่ำpinostrobin (คิดบนน้ำหนักปราศจากน้ำ)
เกณฑ์ไม่น้อยกว่า 2.0% w/w
องค์ประกอบสำคัญ
- ชาลโคน เช่น boesenbergin A, panduratin A
- ฟลาโวนอยด์อื่น เช่น pinocembrin, pinostrobin
- น้ำมันหอมระเหย มี camphor, 1,8-cineole และ geraniol เป็นหลัก
เกณฑ์คุณภาพวัตถุดิบ
| สิ่งแปลกปลอม | ไม่เกิน 2.0% w/w |
| เถ้ารวม | ไม่เกิน 8.0% w/w |
| เถ้าที่ไม่ละลายในกรด | ไม่เกิน 2.0% w/w |
| สารสกัดที่ละลายในน้ำ | ไม่น้อยกว่า 12.0% w/w |
| สารสกัดที่ละลายในเอทานอล | ไม่น้อยกว่า 8.0% w/w |
| น้ำมันหอมระเหย | ไม่น้อยกว่า 1.5% v/w |
การเก็บรักษา: เก็บในภาชนะปิดสนิท ควรเป็นโลหะหรือแก้ว ป้องกันแสง ในที่เย็นและแห้ง
ที่มา: Thai Herbal Pharmacopoeia กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ (ฉบับออนไลน์ เข้าถึง 21 ต.ค. 2569)อ่านบทเต็มใน THP
ตำรับที่ใช้กระชาย
23 ตำรับที่มีกระชายเป็นส่วนประกอบ
กดชื่อตำรับเพื่อดูสูตร ขนาดและวิธีใช้ และข้อความบนฉลากตามประกาศ
- ยาประสะกานพลูบรรเทาอาการปวดท้อง จุกเสียด แน่นเฟ้อจากอาหารไม่ย่อย เนื่องจากธาตุไม่ปกติ
- ยาเลือดงามบรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยให้ประจำเดือนมาปกติ แก้มุตกิด
- ยาผสมเพชรสังฆาต สูตร 2บรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ตรีกาลพิษช่วยปรับสมดุลธาตุ และมีส่วนช่วยในการขับลม
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 4บำรุงร่างกาย มีส่วนช่วยเพิ่มความอยากอาหาร
- กระชายมีส่วนช่วยลดอาการที่เกิดจากสภาวะอาหารไม่ย่อย
- ยาหอมทิพโอสถแก้ลมวิงเวียน
- ยาประสะกานพลูบรรเทาอาการปวดท้อง จุกเสียด แน่นเฟ้อจากอาหารไม่ย่อย เนื่องจากธาตุไม่ปกติ
- ยาเลือดงามบรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยให้ประจำเดือนมาปกติ แก้มุตกิด
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ยากษัยเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อยตามร่างกาย ปวดหลัง ปวดเอว
- ยาทาพระเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อย เคล็ด ขัดยอก (ขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต) · ในกรณีใช้ในสรรพคุณ “แก้เส้นพิการ แก้ลมอัมพาต ลมปัตฆาต กล่อน ตะคริว ลมจับโปง ปวดเมื่อย” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายเฉพาะให้กับสถานพยาบาล
- ยาทาพระเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อย (ผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายทั่วไป) · กรณีที่ใช้ในสรรพคุณ “แก้ลมจับโปง บรรเทาอาการปวดเมื่อย เคล็ด ขัด ยอก” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต
- ยาทาพระเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อย
- ยาทาพระเส้นบรรเทาอาการปวดเมื่อย (ผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายทั่วไป) · กรณีที่ใช้ในสรรพคุณ “แก้ลมจับโปง บรรเทาอาการปวดเมื่อย เคล็ด ขัด ยอก” ให้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายเฉพาะสถานที่มีใบอนุญาต
- ตรีกาลพิษช่วยปรับสมดุลธาตุ และมีส่วนช่วยในการขับลม
- ตรีกาลพิษช่วยปรับสมดุลธาตุ และมีส่วนช่วยในการขับลม
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 3ช่วยบำรุงร่างกาย
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 3บำรุงร่างกาย
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 4บำรุงร่างกาย มีส่วนช่วยเพิ่มความอยากอาหาร
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 4บำรุงร่างกาย มีส่วนช่วยเพิ่มความอยากอาหาร
- ตำรับสมุนไพรบำรุงร่างกาย สูตร 6บำรุงร่างกาย
ศักยภาพการพัฒนา
ต่อยอดกระชายเป็นผลิตภัณฑ์กับกลุ่ม TIBD
อยู่ในตำรับที่จดแจ้งได้23 ตำรับ1 ตำรับเป็นสมุนไพรเดี่ยว
เกณฑ์คุณภาพวัตถุดิบตาม THP6 หัวข้อใช้ตรวจรับวัตถุดิบก่อนผลิต
สารสำคัญที่ตำรากำหนดปริมาณไม่น้อยกว่า 2.0% w/wpinostrobin (คิดบนน้ำหนักปราศจากน้ำ)
ต่อยอดได้ 3 ทาง 1ยื่นจดแจ้งตามตำรับ2ปรับสูตรแล้วยื่นแจ้งรายละเอียด3พัฒนาเป็นยาพัฒนาจากสมุนไพร (ข.) หรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพ (ค.)ดูเส้นทางต่อยอด